ଭାରତ-ଚୀନ ସୀମାରେ ଉତ୍ତେଜନା ହ୍ରାସ

ଭାରତ-ଚୀନ ସୀମା ପ୍ରସଙ୍ଗ ନେଇ ଦୁଇ ଦେଶର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ଦୁଇ ଘଣ୍ଟା କାଳ ଆଲୋଚନା ହେବା ପରେ ଉଭୟ ଦେଶର ସୀମାଇଲାକାରୁ ସୈନ୍ୟ ଅପସାରଣ ନେଇ ଘୋଷଣା ହୋଇଥିବା ଯୋଗୁଁ ଏକ ବଡ ଆଶ୍ଵସ୍ତି ମିଳିଛି | ମେ 5 ତାରିଖରୁ ଭାରତ ଓ ଚୀନ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜନା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା |

ଭାରତର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଉପଦେଷ୍ଟା ଅଜିତ ଡୋଭାଲ ଓ ଚୀନର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ୱାଙ୍ଗ ୟିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଭର୍ଚୁଆଲ ବୈଠକରେ ସୀମାର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ ସେକ୍ଟରରେ ଦୁଇ ଦେଶର ବାହିନୀକୁ ତୁରନ୍ତ ଅପସାରଣ କରିବା ନେଇ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା | ଆଞ୍ଚଳିକ ବିବାଦର ସମାଧାନ ତଥା ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସାମଗ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତୀୟ ସମସ୍ଯାର ଉଚିତ ସମାଧାନ ଲାଗି ଏହି ଦୁଇ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ଵ ଦିଆଯାଇଥିଲା | ଏହି ବୈଠକରେ ଚରଣ ବଦ୍ଧ ଭାବେ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କ୍ରମେ ସୀମା ଇଲାକାରେ ଉତ୍ତେଜନା ହ୍ରାସ କରିବା ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ ସହିତ ସୈନ୍ୟ ଅପସାରଣ ଲାଗି ଘୋଷଣା କରା ଯାଇଥିଲା | ଏହି ଅବସରରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପ୍ରକୃତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖା (ଏଲଏସି) କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ସହ ସୀମା ଇଲାକାର ଯଥାସ୍ଥିତିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ପାଇଁ ଏକତରଫା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ ନକରିବା ଉପରେ ଏଥିରେ ପ୍ରମୁଖତାର ସହ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା |

ଏହି ବୈଠକ ଶେଷ ହେବା ପରେ ପରେ ସୀମା ଇଲାକାରେ ସୈନ୍ୟ ଅପସାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥିବା ଖବର ମିଳିଥିଲା | ଏହା ଦ୍ଵାରା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଗତ କିଛି ମାସ ହେଲା ଜାରି ରହିଥିବା ତିକ୍ତତା ପରିସ୍ଥିତିରୁ କିଛିଟା ଆଶ୍ଵସ୍ତି ଅନୁଭବ ହୋଇଥିଲା |

ତେବେ ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ହ୍ରାସ ଓ ସୈନ୍ୟ ଅପସାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ କଡା ନଜର ରଖାଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି କାରଣ ଅପ୍ରେଲ 2020 ର ଯଥାସ୍ଥିତିକୁ ଫେରାଇଆଣିବା ଲାଗି ଭାରତର ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଭିମୁଖ୍ଯ ରହିଛି | | ଚୀନ ବାହିନୀ ବିବାଦୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ଗ୍ରେ ଜୋନରେ ପ୍ରବେଶ ଲାଗି ଉଦ୍ୟମ ଚଳେଇଥିବାରୁ ମେ 5 ତାରିଖରୁ ପ୍ରକୃତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖାରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା ଲାଗି ରହିଥିଲା |

ଯଥାସ୍ଥିତିକୁ ଫେରିବାକୁ ହେଲେ ଚୀନ ବାହିନୀ କେବଳ ପାଙ୍ଗୋଙ୍ଗ ସୋ ଓ ଫିଙ୍ଗର ପଏଣ୍ଟ 4 ରୁ 8 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓହରିବା କଥା ନୁହେଁ ବରଂ ଗଲୱାନ ଘାଟିର ପହରା ପଏଣ୍ଟ 14,15 ଓ 17, ଗୋଗ୍ରା-ହଟ ସ୍ପ୍ରିଂସ ଓ ସମ୍ପ୍ରତି ଅନୁପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଦୌଲତ ବେଗ ଓଲ୍ଦି, ଦେପସାଙ୍ଗ ପ୍ଲେନ୍ସ ଓ ଗଲୱାନ ହାଇଟରୁ ମଧ୍ୟ ସେନା ହଟିଯିବା ଉଚିତ | ସୀମା ଇଲାକାର ପଶ୍ଚିମ ସେକ୍ଟରରେ ଥିବା 65 ଟି ପେଟ୍ରୋଲିଂ ପଏଣ୍ଟ ମଧ୍ୟରୁ କରାକୋରାମ ଅଞ୍ଚଳ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଲଦାଖର ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ସମ୍ପ୍ରତ୍ତି ଉତ୍ତେଜନାମୂଳକ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି|

1990 ମସିହାରୁ ବିଶ୍ଵାସ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଦକ୍ଷେପ (ସିବିଏମଏସ) ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଇ ସେନାବାହିନୀ ମଧ୍ୟରେ ସୈନ୍ୟ ଅପସାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟ ନେଇ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା | ଜୁନ 6 ଓ ଜୁନ 22 ତାରିଖରେ ସ୍ଥାନୀୟ କମାଣ୍ଡର ସ୍ତରରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ଗଲୱାନ ପେଟ୍ରୋଲ ପଏଣ୍ଟ 14 ରେ ଦୁଇ ସେନାବାହିନୀ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ସଂଘର୍ଷରେ 20 ଜଣ ଭାରତୀୟ ଯବାନ ଶହୀଦ ହେବା ଓ ଚୀନ ପିଏଲଏର 43 ଜଣ କର୍ମଚାରୀ ପ୍ରାଣହରେଇବା ପରେ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଆହୁରି ଖରାପ ହୋଇଯାଇଥିଲା |

ଚଳିତ ମାସ 3 ତାରିଖ ରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଲଦାଖ ଗସ୍ତ ପରେ ଦୁଇ ଦେଶର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈଠକ ବସିଥିଲା | ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ଗସ୍ତ ସମୟରେ ସେନାବାହିନୀକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇବା ଲାଗି ପ୍ରତିଶୃତି ଦେଇଥିଲେ ଯେଉଁଥିରୁ ସୀମା ସମସ୍ଯାର ସମାଧାନର ଏକ ଦୃଢ ସଂକେତ ମିଳିଥିଲା |

ଉଭୟ ଦେଶ 1993 “ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିରତା” ରାଜିନାମା, ସାମରିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ 1996 ସିବିଏମ , 2005 ଓ 2013 ସୀମା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ରାଜିନାମା (ଯେଉଁଥିରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଦ୍ଵାରା ପହରା ନଦେବା ଲାଗି ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା ) ଆଦି ଭଳି ସିବିଏମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନେଇ ବ୍ୟାପକ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ | 2017ରେ ଡୋକଲାମ ଘଟଣା ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ତେଜନା ପରିସ୍ଥିତି କେବଳ ପଶ୍ଚିମ ସେକ୍ଟରରେ ନୁହେଁ ବରଂ ସିକିମ ସେକ୍ଟରର ନାକୁଲା ଠାରେ ଯେଉଁ ତିକ୍ତତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ସେଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଉଛି ଯେ ବେଜିଂ ଦ୍ଵାରା ସିବିଏମର ଅନୁପାଳନ କରାଯାଉନାହିଁ |

ସୀମା ସ୍ଥିରତା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ଦୁଇ ଏସିୟ ପଡୋଶୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ସହମତ ହେବା ସ୍ଵାଗତ ଯୋଗ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଚୀନ ସୀମାରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିରତା ବଜାୟ ରଖିବା ଲାଗି ପ୍ରୟାସ କରିବା ସହ ଏହାର ଆଞ୍ଚଳିକ ସାର୍ବଭୌମତ୍ଵକୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଢତାର ସହ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବ ବୋଲି ଚୀନର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଜାରି ଏକ ବିବୃତ୍ତିରେ କୁହାଯାଇଛି ଓ ବିକାଶମୂଳକ ଅବସର ଗୁଡିକ ଉପରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଲାଗି ଆହ୍ଵାନ ଦିଆଯାଇଛି | ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ମତପାର୍ଥକ୍ୟର ଦୂରୀକରଣ ଲାଗି ନିଆଯାଉଥିବା ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ଲୋକ ମାନଙ୍କୁ ଉଚିତ ମାର୍ଗରେ ଅବଗତ କରେଇବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚୀନ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛି |

ଚୀନର ଆପତ୍ତି ଓ ସର୍ତ୍ତମୂଳକ ନୀତି ତଥା ସୀମାରେ ଅଚଳାବସ୍ଥା ନେଇ ଏହି ଦେଶ ସହ ଅତୀତର ଅନୁଭୂତିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଆଗାମୀ ସମୟରେ ଏହାର ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ଓ ପରିଚାଳନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ତୀକ୍ଷଣ ନଜର ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି |

ମୂଳଲେଖା : ପ୍ରଫେସର ଶ୍ରୀକାନ୍ତ କୋଣ୍ଡାପଲ୍ଲୀ, ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ବିଶ୍ଵ ବିଦ୍ୟାଳୟ