ଆମେରିକା ଉପ ସଚିବଙ୍କ ଭାରତ ଗସ୍ତ

ଆମେରିକାର ଉପ ସଚିବ ଷ୍ଟିଫେନ୍ ବିଗୁନ୍ 12 ଅକ୍ଟୋବରରେ ଭାରତ ଗସ୍ତରେ ଆସିଥିଲେ। ସରକାରୀ ବିବୃତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଗସ୍ତରେ ଆମେରିକା-ଭାରତ ବିସ୍ତୃତ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ପାର୍ଟନରସିପ୍ ଏବଂ ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ଏବଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ନିରାପତ୍ତାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଆମେରିକା ଏବଂ ଭାରତ କିପରି ମିଳିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ତାହା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଛି । ଶ୍ରୀ ବିଗୁନ୍ ବରିଷ୍ଠ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଭାରତ-ୟୁଏସ ମୁଖ୍ୟ ବକ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଗସ୍ତ ଦୁଇ ନଭେମ୍ବରରେ ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ମାସକ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଦେଶର ବୈଦେଶିକ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା 2 + 2 ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ତରୀୟ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ । ଜାନୁଆରୀ 2017 ରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟଭାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ +2 ଫର୍ମାଟ୍ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିଲା । 2 + 2 କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଏଜେଣ୍ଡା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ମୌଳିକ ବିନିମୟ ଏବଂ ସହଯୋଗ ଚୁକ୍ତିନାମା (BECA) ର ଦସ୍ତଖତ ଅଛି ଯାହା ଆମେରିକାକୁ ଉପଗ୍ରହ ଯୋଗାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦେବ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ଟାର୍ଗେଟ୍ ଏବଂ ନାଭିଗେସନ୍ କ୍ଷମତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ସହିତ ଅନ୍ୟ ସେନ୍ସର ତଥ୍ୟ ଯୋଗାଇବ । 2002 ରେ (ଅଂଶୀଦାର ସାମରିକ ସୂଚନାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ), 2016 (ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସର ଅଂଶୀଦାର) ଏବଂ 2018 (ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ-ଯୋଗାଯୋଗ ଚୁକ୍ତି) ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଚତୁର୍ଥ ତଥାକଥିତ ଭିତ୍ତିମୂଳ ଚୁକ୍ତି । ଦୁଇ ଦେଶ ଏକ ସୁରକ୍ଷା ଭାଗିଦାରୀରେ ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି ଯାହା ଦୁଇ ଦେଶର ପାରସ୍ପରିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୋଗସୂତ୍ର ରକ୍ଷାକରନ୍ତି ତାହା ଆକଳନ କରୁଛନ୍ତି । ସହଭାଗୀତା ରାଜନୈତିକ ଆଲାଇନ୍‌ମେଣ୍ଟରୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସହଯୋଗରେ ବିକଶିତ ହୋଇଛି । ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସମେତ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତିନାମାର ପରିସର ସମ୍ପର୍କର ଗଭୀରତାର ପ୍ରମାଣ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି । ଏସିଆର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଚୀନ୍ ଦ୍ବାରା ବିଶ୍ବର ମହାମାରୀ ଏବଂ ବଢୁ଼ୁଥିବା ଆକ୍ରୋଶକୁ ମଧ୍ୟ ଏଜେଣ୍ଡା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି ।

ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଭାରତ, ଜାପାନ ଏବଂ ଟୋକିଓରେ କ୍ୱାଡ୍ ଫର୍ମାଟରେ ଆମେରିକାର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବୈଠକର ଏକ ସପ୍ତାହ ପରେ ଶ୍ରୀ ବିଗୁନ୍‌ଙ୍କ ଏହି ଗସ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଔପଚାରିକ କରିବା ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଚୀନ୍ ଆକ୍ରୋଶର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଆମେରିକା ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଛି । ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ଖୋଲା ନାଭିଗେସନ୍ ରୁଟ୍‌ର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟତୀତ, କୋଭିଡ -19 ସ୍ଥିତିରେ ଆମେରିକାର ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ ତଥା ପ୍ରତିରୋଧକ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା ନିର୍ମାଣକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଏହି ଗସ୍ତ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି ।

ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ଚୀନ୍‌ର ଆକ୍ରୋଶ ଏବଂ ଭୂତାଣୁ ସଂକ୍ରମଣ ଆରମ୍ଭରେ ଚୀନ୍‌ର ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଉପରେ ଚୀନ୍‌ ସହ ଆମେରିକାର ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତିକ୍ତ ହୋଇଛି । ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଚୀନ୍ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଉପରେ ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଆମେରିକା ଆଗକୁ ଆସିଛି । ଏହା ଆତ୍ମନିର୍ଭର ଭାରତ ନୀତି ସହ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖୁଛି ଯାହା ଏକ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପାଦନ ହବ୍‌ର ବିକାଶ କରିବ । ଭାରତ ଏବଂ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ତିକ୍ତତା ସମୟରେ ବିଗୁନ୍‌ଙ୍କ ଗସ୍ତ ଏବଂ ପରେ 2 + 2 ସଂଳାପରେ ଆଲୋଚନା ହେବାକୁ ଯାଉଛି । ଭାରତ ଏବଂ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୀମା ବିବାଦକୁ ନେଇ ଉଭୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ସଚିବ ପମ୍ପିଓ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସଚିବ ଏସପର୍ ସେମାନଙ୍କ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିପକ୍ଷଙ୍କ ସହ ନିରନ୍ତର ଯୋଗାଯୋଗରେ ଅଛନ୍ତି । ଆଲୋଚନାରେ ସ୍ଥାୟୀ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ମଧ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଜେଣ୍ଡା ଭାବରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରର ନିରାପତ୍ତା ପାଇଁ ଦୁଇ ଦେଶର ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ, ଆଞ୍ଚଳିକ ତଥା ପ୍ରମୁଖ ବିଶ୍ବସ୍ତରୀୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଦୁଇ ଦେଶ ମିଳିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ।

ଦେଶରେ ମହାମାରୀର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ବୈଠକରେ ସ୍ଥାନ ପାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । ମାର୍ଚ୍ଚରେ, ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ଶ୍ରୀଙ୍ଗଲା ଏବଂ ଆମେରିକାର ଉପ ସଚିବ ଷ୍ଟିଫେନ୍ ବିଗୁନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କ୍ୱାଡ୍ ଦେଶମାନଙ୍କ ସହିତ ସାପ୍ତାହିକ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ସହଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗ ଦେଇ ମହାମାରୀର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ । ଭାରତ ପରେ ଶ୍ରୀ ବିଗୁନଙ୍କ ବାଂଲାଦେଶ ଗସ୍ତ ପାଇଁ କୋଭିଡ -19 ଉପରେ ସହଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଏଜେଣ୍ଡାରେ ରହିଛି । ଏହା ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଯେ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ମାଲଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ଚୁକ୍ତିନାମା କରିବା ପରେ ଭାରତର ଘନିଷ୍ଠ ପଡୋଶୀ ବାଂଲାଦେଶ ଉପରେ ଆମେରିକା ଧ୍ୟାନ ଦେଉଛି । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ଛୋଟ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆଦାନପ୍ରଦାନର ଏହା ଏକ ଧାରା । ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ସହ ସ୍ଥିର ତଥା ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରୁଛି ।

ମୂଳଲେଖା: ଡକ୍ଟର ସ୍ତୁତି ବାନାର୍ଜୀ, ଆମେରିକୀୟ ବ୍ୟାପାର ରଣନୀତିକ ବିଶ୍ଳେଷିକା