ଭାରତ-ଆମେରିକା ୨+୨ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଆଲୋଚନା

ଆମେରିକା ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ମାଇକ୍ ପମ୍ପିଓ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସଚିବ ମାର୍କ ଏସପ୍‌ଙ୍କ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଗସ୍ତର ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୨+୨ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଆଲୋଚନା ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଡକ୍ଟର ଏସ୍ ଜୟଶଙ୍କର ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜନାଥ ସିଂହଙ୍କ ସହ ଇଣ୍ଡୋ-ୟୁଏସ୍ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ପାର୍ଟନରସିପ୍ର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଲବ୍‌ଧି ।

ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନର କିଛି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ଦୁଇ ଦେଶ ମହାମାରୀର ମୁକାବିଲା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ଅନେକ ମହତ୍ତ୍ବ ନିହିତ ରହିଛି । ସ୍ବାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଚୁକ୍ତିନାମା ହେଉଛି ମୌଳିକ ବିନିମୟ ଏବଂ ସହଯୋଗ ଚୁକ୍ତି (BECA) | ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ଅବନତି ଘଟୁଥିବା ସୁରକ୍ଷା ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି।

ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ବିଶ୍ବର ଦୁଇ ମହାମାରୀ କବଳିତ ଦେଶ ହୋଇଥିବବେଳେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ତଥା ଆର୍ଥିକ ଗତିବିଧିରେ ହ୍ରାସର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି । ଚୀନ୍ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଏହାର ପଡୋଶୀ ଦେଶର ସ୍ଥଳ ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଞ୍ଚଳ ଦଖଲ କରି ନିଜର ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।

ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପରିବେଶ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଆଜି ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ରହି ନ ଥିଲା । ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ସ୍ୱାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଚୀନ୍‌ଠାରୁ ବହୁ ଆହ୍ବାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି । ବର୍ତ୍ତମାନର ପରିସ୍ଥିତିରେ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ ।

ଏହି ୨+୨ ବୈଠକରେ BECA ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବ କି ନାହିଁ ଅନେକ ସନ୍ଦେହ କରିଥିଲେ । ତେବେ ନିନ୍ଦୁକଙ୍କୁ ନୀରବ କରାଯାଇଛି । BECA ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚମାନର ସାମରିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ଭୌଗୋଳିକ ମାନଚିତ୍ର ଏବଂ ଉପଗ୍ରହ ତଥ୍ୟ ଆଦାନପ୍ରଦାନକୁ ସହଜ କରିବ ।

ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ଭାରତ-ଆମେରିକାର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ବିକଶିତ ହୋଇଥିବାରୁ କ୍ରମାଗତଭାବେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ଭାରତ ସରକାର ଏହାକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ କିନ୍ତୁ ସ୍ଥିର କରି ରଖିଛନ୍ତି । ସାମୟିକ ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ସତ୍ତ୍ବେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ରଣନୈତିକ ସହଯୋଗ ଏକ ଉନ୍ନତ ପଥରେ ଅଗ୍ରଗତି କରିଛି । BECA ସ୍ବାକ୍ଷର ମାଧ୍ୟମରେ ଉଭୟ ସହଯୋଗୀ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସହଯୋଗୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଚୁକ୍ତିନାମା କରାଯାଇଛି । ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି LEMOA (ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ମେମୋରେଣ୍ଡମ୍ ଅଫ୍ ଚୁକ୍ତିନାମା) ଏବଂ COMCASA (ଯୋଗାଯୋଗ ସୁସଙ୍ଗତତା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି) ।

ଏହି ତିନୋଟି ଭିତ୍ତିଭୂମି ଚୁକ୍ତିନାମା, GSOMIA (ଜେନେରାଲ୍ ସିକ୍ୟୁରିଟି ଅଫ୍ ମିଲିଟାରୀ ଇନଫରମେସନ୍ ଚୁକ୍ତିନାମା), ISA (ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଆଲ୍ ସିକ୍ୟୁରିଟି ଆନେକ୍ସ ଚୁକ୍ତିନାମା) ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ସାମରିକ ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକରେ ଯୋଗାଯୋଗ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପାରସ୍ପରିକ ପୋଷ୍ଟିଂରେ ଦସ୍ତଖତ କରିବା ଦ୍ବାରା ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଇ ଦେଶ କେତେ ଘନିଷ୍ଠ ତାହା ଅନୁଭବ କରିବା ସହ ସୋମନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି ।

ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଅପେକ୍ଷା ଆମେରିକୀୟ ସୈନିକଙ୍କ ସହ ଭାରତ ଅଧିକ ସାମରିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥାଏ । ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମରିକ ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ନୌ-ବାହିନୀର ମାଲାବାର ଶୃଙ୍ଖଳା । ଏହା ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ବହୁପକ୍ଷୀୟ ସ୍ତରର ଯୁଦ୍ଧାଭ୍ୟାସକୁ ଉନ୍ନୀତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହା ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରର ଚାରୋଟି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ସହିତ ଜଡିତ ରହିଛି ।

କ୍ୱାଡ୍ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏକ ଚାରୋଟି ରାଷ୍ଟ୍ରର ଅନୌପଚାରିକ ଫୋରମ୍ ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏବଂ ଜାପାନକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବିକାଶମୂଳକ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିଥାଏ । ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥିରତାକୁ ଭଣ୍ଡୁର କରିବାକୁ ଚୀନ୍‌ର ପ୍ରୟାସକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ସମ୍ପ୍ରତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ଏଥିରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବା ଆବଶ୍ୟକ ଯେ କ୍ୱାଡ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଟୋକିଓରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ତରୀୟ ବୈଠକ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ୨+୨ ଭାରତ-ଆମେରିକାର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଆଲୋଚନାର ପୂର୍ବାଭାସ ଥିଲା ।

ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବାଣିଜ୍ୟ ଦ୍ବରା ଯୋଡିହୋଇ ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ସ୍ଥିରତାର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଯୋଗୀ ରୂପେ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି । ସରକାରଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ୨+୨ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୁଇ ଦେଶ ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ତଥା ବିଶ୍ବର ସମସ୍ତ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ମତ ବିନିମୟ କରୁଛନ୍ତି ।

ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ତଥା ସୁରକ୍ଷା ସହଯୋଗର ମଜ୍‌ଭୁତ ବନ୍ଧନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ତୃତୀୟ ଆଲୋଚନା ଦୃଢ଼ତାର ସହ ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ।

ବୈଠକ ବାବାଦରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଡ. ଏସ ଜୟଶଙ୍କର କହିଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିନିମୟ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟରେ ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ପରାମର୍ଶ ଏବଂ ସହଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ଅର୍ଥନୈତିକ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ନବସୃଜନରେ ସହଭାଗିତା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳି ହେବା ସହ ଆମର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ପ୍ରତିଭା ପ୍ରବାହରେ, ଶିକ୍ଷା କିମ୍ବା ପର୍ଯ୍ୟଟନରେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଉଭୟ ଦେଶର ନାଗରିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ଯୋଗସୂତ୍ର ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ଦୃଢ଼ୀଭୁତ କରିଛି ।

ମୂଳଲେଖା : ପ୍ରଫେସର ଚିନ୍ତାମଣି ମହାପାତ୍ର, ଉପକୁଳପତି ଓ କୁଳାଧିସଚିବ, ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ବିଶ୍ବବିଦ୍ୟାଳୟ