ଭାରତ ଓ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ

2020 ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀ (ଇଏଏସ୍‌)ର ପଞ୍ଚଦଶ ବର୍ଷପୂର୍ତ୍ତି, ଆସିଆନ- କେନ୍ଦ୍ରିତ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭ । ଗତ ଶନିବାର, ଭିଏତନାମର ଆସିଆନ ଚେୟାର ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ପଞ୍ଚଦଶ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଡକ୍ଟର ଏସ୍ ଜୟଶଙ୍କର ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ଭାରତର “ଆକ୍ଟ ଇଷ୍ଟ” ନୀତି ଏବଂ ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ରାଜନୈତିକ, ନିରାପତ୍ତା ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ଆହ୍ବାନର ମୁକାବିଲା କରିବାବେଳେ ଦୃଢ଼ ଆଞ୍ଚଳିକ ସହଯୋଗ ଗଠନ ପାଇଁ ଭାରତର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । ଆସିଆନର ଇଣ୍ଡୋ-ପାସିଫିକ୍ ଆଉଟଲୁକ୍ ଏବଂ ଭାରତର ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଉଦ୍ୟମ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ଅଙ୍କନ କରି ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନରେ ରହିଥିବା ଏକ ନିୟମ-ଆଧାରିତ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା, ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଖଣ୍ଡତା ଏବଂ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସମ୍ମିଳନୀ ସାମୁଦ୍ରିକ ନିରନ୍ତରତା, ମହାମାରୀ ନିରାକରଣ ଏବଂ ମୁକାବିଲା; ମହିଳା, ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା; ଆଞ୍ଚଳିକ ଅର୍ଥନୀତିର ସ୍ଥିର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ଅନ୍ୟ ଚାରି ନେତାଙ୍କ ବିବୃତ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ପଞ୍ଚଦଶ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀ ହା ନୋଇ ଘୋଷଣାନାମାକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।

2005 ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀ ଦଶଟି ଆସିଆନ ଦେଶ ବ୍ୟତୀତ ଭାରତ, ଚୀନ୍, ଜାପାନ, ରିପବ୍ଲିକ୍ ଅଫ୍ କୋରିଆ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଆମେରିକା ଏବଂ ରୁଷକୁ ନେଇ ଗଠିତ । 1990 ଦଶକ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ତତ୍କାଳୀନ ମାଲେସିଆ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଧାରଣା ଦିଆଯିବା ପରେ ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଗୋଷ୍ଠୀର 2002 ରିପୋର୍ଟ ଆସିଆନ +3 ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ଆସିଆନ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଫୋରମ୍ ଭାବରେ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀକୁ ସମର୍ଥନ କଲା । କିନ୍ତୁ ପରେ 2005 ରେ, ଆସିଆନ ମନ୍ତ୍ରୀସ୍ତରୀୟ ବୈଠକ (ଏଏମ୍ଏମ୍) ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଭାରତ ଏବଂ ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡକୁ ପ୍ରଥମ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ପରିସରକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ବାଲିରେ ଆୟୋଜିତ ଷଷ୍ଠ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀ ସମୟରେ 2011ରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ରୁଷ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା, ମହାମାରୀ, ସ୍ଥାୟୀ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା, ସ୍ଥାୟୀ ଅର୍ଥନୈତିକ ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ଆତଙ୍କବାଦ, ସୀମାଲ୍ଲଂଘନ, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଅନିୟମିତ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଭଳି ସାଧାରଣ ଚିନ୍ତାଧାରା ଉପରେ ରଣନୈତିକ ସହଯୋଗକୁ ସୁଗମ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭାରତ ଏହି ଆଞ୍ଚଳିକ ଫୋରମକୁ ମଜବୁତ କରିବାକୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି । ମହାମାରୀ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆହ୍ବାନର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ସୁଲଭ ଟିକା ଦେବା ଏବଂ COVID-19 ସହିତ ଲଢ଼ିବାରେ ପରସ୍ପରର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ଚଳିତ ବର୍ଷ ପ୍ରାଥମିକ ଧ୍ୟାନ ଏକ ସମନ୍ୱିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ରହିଛି।

ଆଞ୍ଚଳିକ ସୁରକ୍ଷା ଏକ ପ୍ରାଥମିକତା । ସମୁଦ୍ର ପଥକୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଖୋଲା ରଖିବା ଏବଂ ଏକ ନିୟମ ଆଧାରିତ ସାମୁଦ୍ରିକ କ୍ରମକୁ ପାଳନ କରିବା ଏକ ସହଭାଗୀ ଦାୟିତ୍ବ । ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାରତ ସୂଚାଇ ଦେଇଛି ଯେ “ଆଚରଣ ସଂହିତା ବୁଝାମଣା ତୃତୀୟ ପକ୍ଷର ଆଇନଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ପ୍ରତି କ୍ଷତିକାରକ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର ସାମୁଦ୍ରିକ ଆଇନ ସମ୍ମିଳନୀ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସମାନ ହେବା ଉଚିତ”। ଭାରତ 2015 ରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସହଯୋଗ ଉପରେ ପ୍ରଥମ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲା ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଭିତ୍ତିକ ନୀଳ ଅର୍ଥନୀତିର ବିକାଶ ପାଇଁ ସହଯୋଗକୁ ଗଭୀର କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସହଯୋଗ ଉପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀ 2016 ରେ ଗୋଆରେ ଏବଂ ତୃତୀୟଟି 2018 ରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଫେବୃଆରୀରେ ଭାରତ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସହଭାଗିତାରେ ଚେନ୍ନାଇରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ଉପରେ ଚତୁର୍ଥ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲା ।

ଆସିଆନ ଏବଂ ଆସିଆନ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ପକ୍ଷ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସହିତ ଏକ ବହୁମୁଖୀ ସମ୍ପର୍କ ଅନୁସରଣ କରେ । ଏହାପୂର୍ବରୁ ନଭେମ୍ବର 12 ରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ସପ୍ତଦଶ ଭାରତ-ଏସିଆନ ଭର୍ଚୁଆଲ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ଭାରତର ରଣନୀତିକ ଯୋଗଦାନ ବାଣିଜ୍ୟ, ସଂଯୋଗୀକରଣ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତି (3C) ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଆସିଆନ-ଭାରତ ରଣନୀତିକ ଭାଗିଦାରୀକୁ ନୂତନ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଉନ୍ନୀତ କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନେଇ ଭାରତ ଆସିଆନରେ ବିନିଯୋଗ ଜାରି ରଖିବ । ଭାରତ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ମଧ୍ୟରେ ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂଯୋଗ ଦୃଢ଼ ରହିଛି ।

ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସହିତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ, ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ଏବଂ ଜନସମ୍ପର୍କ ସହିତ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଯୋଗ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ରଣନୀତିକ ପ୍ରାଥମିକତା । ଅଧିକନ୍ତୁ, ଆସିଆନ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟରେ 86.9 ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର ସହିତ ଭାରତର ଚତୁର୍ଥ ବୃହତ୍ତମ ବାଣିଜ୍ୟ ଭାଗିଦାରୀ ଭାବରେ ବିଦ୍ୟମାନ । ନଭେମ୍ବର 15 ରେ ଭାରତ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିସ୍ତୃତ ଅର୍ଥନୈତିକ ଭାଗିଦାରୀ ଚୁକ୍ତିନାମା (ଆର୍‌ସିଇପି)​‌େ​‌ର ସମାଧାନ ହୋଇନଥିବା ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ତଥା ସେବା କ୍ଷେତ୍ରର ଉଦାରୀକରଣ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ନିଅଣ୍ଟକୁ ନେଇ ସ୍ବର ଉତ୍ତୋଳନ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଦିଲ୍ଲୀ ସାମଗ୍ରୀ ଚୁକ୍ତିରେ ଆସିଆନ ବାଣିଜ୍ୟର ସମୀକ୍ଷା କରି ବାଣିଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାରେ ଗଭୀର ବିନିଯୋଗ କରିଛି ।

ଯେହେତୁ ଭାରତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ରାଜନୈତିକ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ରଣନୈତିକ ସହଯୋଗକୁ ଦୃଢ଼ କରୁଛି, ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସମ୍ମିଳନୀ ପରି ଫୋରମ୍ ଗୁଡିକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥିରତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଭାବରେ ନିଜର ସ୍ଥିତିକୁ ଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।

ସ୍କ୍ରିପ୍ଟ: ଡକ୍ଟର ତିତଲି ବସୁ, ରଣନୀତି ବିଶ୍ଳେଷକ, ପୂର୍ବ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ