ନୂତନ ଶିଖର ଛୁଇଁବ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ

ପୋଲାର ସାଟେଲାଇଟ୍ ଲଞ୍ଚ ଭେହିକିଲ (PSLV) ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗ ଉପଗ୍ରହ CMS-01 ର କକ୍ଷପଥରେ ସଫଳତାର ପହଞ୍ଚାଇ ଭାରତ ମହାକାଶରେ ବର୍ଷକୁ ବିଦାୟ ଦେଇଛି । ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଅନୁସନ୍ଧାନ ସଂଗଠନ (ISRO) ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଶ୍ରୀହରିକୋଟାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଲଞ୍ଚ ପ୍ୟାଡରୁ PSLV ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ କରିଛି ।

ଉପଗ୍ରହକୁ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣର ପ୍ରାୟ 20 ମିନିଟ୍ ପରେ ନିର୍ଭୁଲ ଭାବରେ ଜିଓ-ସିଙ୍କ୍ରୋନସ୍ ଟ୍ରାନ୍ସଫର୍ କକ୍ଷପଥରେ ରଖାଯାଇଥିଲା । ଏହା 2011 ରେ ଯାଇଥିବା ପୁରୁଣା GSAT-12 ଉପଗ୍ରହକୁ ବଦଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ । CMS-01 ହେଉଛି ଭାରତର 42 ତମ ଯୋଗାଯୋଗ ଉପଗ୍ରହ । INSAT ଏବଂ GSAT ସିରିଜ୍ ପରେ ଯୋଗାଯୋଗ ଉପଗ୍ରହର ଏକ ନୂତନ କ୍ରମରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ।

ISRO ପାଇଁ, ଚଳିତ ବର୍ଷ ଏହା ଥିଲା ତୃତୀୟ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ । କୋଭିଡ -19 ମହାମାରୀ ହେତୁ ‘ଗଗନଯାନ’ର ପ୍ରଥମ ମାନବବିହୀନ ଉଡ଼ାଣ ସମେତ ଅଧିକାଂଶ ମିଶନ ବିଳମ୍ବିତ ହୋଇଛି । ମହାମାରୀ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଉପଗ୍ରହ ମିଶନ - GSAT-30 ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା । ଚଳିତ ବର୍ଷ ଜାନୁଆରୀରେ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଗୁଇନାର କୋରୁରୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଲଞ୍ଚର ଆରିଆନ ସ୍ପେସ୍ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିଲା । ମହାମାରୀ ସ​‌​‌େ​‌ତ୍ତ୍ବ ନଭେମ୍ବରରେ ISRO ନଅଟି ବିଦେଶୀ ଉପଗ୍ରହ ସହିତ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଉପଗ୍ରହ EOS-01 କୁ ସଫଳତାର ସହ ଉତକ୍ଷେପଣ କରିଛି । ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଉପଗ୍ରହ କୃଷି, ବନବିଭାଗ ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାୟତା ଯୋଗାଇବ ।

ନୂତନ ଉପଗ୍ରହ CMS-01 ଦେଶର ଯୋଗାଯୋଗ ନେଟୱାର୍କ ଏବଂ ଇ-ଲର୍ଣ୍ଣିଂ, ଟେଲି ମେଡିସିନ୍ ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ସେବାରେ ସହାୟତା କରିବ । ଏହାର ପରିଧିରେ ଦେଶର ମୁଖ୍ୟ ଭୂଭାଗ ସହ ଆଣ୍ଡାମାନ-ନିକୋବର ଏବଂ ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେବ । ଏହି ଉପଗ୍ରହର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସାତ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ।

ବ୍ରାଜିଲର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଉପଗ୍ରହ ଆମାଜନିଆର ବ୍ୟାବସାୟିକ ଉତକ୍ଷେପଣ ସହିତ ତିନୋଟି ଭାରତୀୟ ଉପଗ୍ରହ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ କରି ଭାରତ ନୂଆବର୍ଷକୁ ସ୍ବାଗତ କରିବ । ଏହି ଉପଗ୍ରହଗୁଡିକ ISRO ର ପୋଲାର ସାଟେଲାଇଟ୍ ଲଞ୍ଚ ଭେହିକଲ- C51 (PSLV-C51) ରେ ପରିବହନ କରାଯିବ । ଫେବୃଆରୀ ଶେଷ କିମ୍ବା ମାର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଧାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିବା PSLV-C51 ମିଶନ୍ କେବଳ ISRO ପାଇଁ ନୁହେଁ ଭାରତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଶେଷ ଉପଲବ୍‌ଧି ହେବ ।

ମହାକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଭାତ କରିବା ପାଇଁ ISRO ଆଣିଥିବା ମହାକାଶ ସଂସ୍କାର ଏକ ନୂତନ ଯୁଗର ଅୟମାରମ୍ଭ ହେବ । ଏହି ରକେଟରେ ‘ଆନନ୍ଦ‘ ନାମକ ଏକ ଭାରତ ନିର୍ମିତ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଉପଗ୍ରହ ବହନ କରିବ । ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ମହାକାଶ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଏବଂ ପ୍ରାଧିକରଣ କେନ୍ଦ୍ର (IN-SPACe) ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ବେସରକାରୀ ଉଦ୍ୟୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପେସ୍ ସେକ୍ଟର ଦ୍ବାର ଖୋଲିଯାଇଛି ।

‘ଆନନ୍ଦ’ ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟାର୍ଟ ଅପ୍ ଉଦ୍ୟୋଗ ପିକ୍ସେଲ (ସିଜିଜି ସ୍ପେସ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିସ୍ ପିଭି ଲିମିଟେଡ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ) ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ । ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସାଟେଲାଇଟଗୁଡିକ ଅବସ୍ଥାପନରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ଯାହା ପ୍ରତି 24 ଘଣ୍ଟାରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ କଭରେଜ୍ ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଘଟଣାକୁ ଚିହ୍ନଟ ଏବଂ ତଦାରଖ କରିବାକୁ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକୁ ସକ୍ଷମ କରିବ । କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତା ଆଧାରିତ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ତଥ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ । ଏହାର କୃଷି, ଜଙ୍ଗଲ, ସହରୀ ତଦାରଖ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ହେବ । ପିକ୍ସେଲ 2022 ଶେଷ ସୁଦ୍ଧା ଆକାଶରେ 30 ଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଉପଗ୍ରହର ପ୍ରେରଣ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଛି ।

‘ଆନନ୍ଦ’ ସହ ISRO ସ୍ପେସ୍ କିଡ୍‌ଜ ଇଣ୍ଡିଆର ‘ସତୀଶ ସାଟ୍‌’ ଏବଂ କନ୍ସୋର୍ଟିୟମ୍‌ ଅଫ୍ ୟୁନିଭର୍ସିଟିଜ୍‌ରୁ ‘ୟୁନିଟି ସାଟ୍‌’ ନାମରେ ଆହୁରି ଦୁଇଟି ଉପଗ୍ରହ ଉତକ୍ଷେପଣ କରିବ । ସ୍ପେସ୍ କିଡ୍‌ଜ ଇଣ୍ଡିଆ ପାଇଁ ଏହା ISRO ଦ୍ୱାରା ଉତକ୍ଷେପଣ ହେବାକୁ ଥିବା ଏହାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପଗ୍ରହ ହେବ । ଛାତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ବାରା ନିର୍ମିତ ପ୍ରଥମ ଉପଗ୍ରହ କଲାମସାଟ PSLV ର ଚତୁର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ।

2021 ର ପ୍ରଥମ ତ୍ରୈମାସରେ ମହାକାଶକୁ ନିକ୍ଷେପ ହେବାକୁ ଥିବା ଅନେକ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଉପଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରେ ଏଗୁଡିକ ରହିଛି | PSLV-C51 ମିଶନ୍ ବ୍ୟତୀତ ISRO ସ୍ମଲ ସାଟେଲାଇଟ ଲଞ୍ଚ ଭେହିକଲ (SSLV) ର ପ୍ରଥମ ଉଡ଼ାଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି । ଏହାର ନିମ୍ନ ପୃଥିବୀ କକ୍ଷପଥରେ ହାଲୁକା 500 କିଲୋଗ୍ରାମ ଉପଗ୍ରହ ଉତକ୍ଷେପଣ କରିବାର କ୍ଷମତା ରହିବ । ଏକ ବଡ଼ ଦଳ ଓ କିଛି ମାସ ତୁଳନାରେ ମାତ୍ର ସାତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଛଅଜଣ ଇଞ୍ଜିନିୟରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା SSLV ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇପାରିବ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ ପାଇଁ ଏହା ISRO ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ହୋଇଛି ।

ଭାରତ ବୃହତ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ 3, ଆଦିତ୍ୟ L1 ଏବଂ ଗଗନଯାନ ମିଶନ ପାଇଁ କାମ ଚାଲିଛି । ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ 3 ଏକ ଲ୍ୟାଣ୍ଡର୍-ରୋଭର ମିଶନ୍ ହେବ ଯାହାକି ପୃଥିବୀ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତର ଚନ୍ଦ୍ରାୟନ-2 ମିଶନ୍‌ କକ୍ଷପଥକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବ । ଆଦିତ୍ୟ- L1 ହେଉଛି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସୌର ମିଶନ୍ ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ପୃଥିବୀଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର L1 ପଏଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 1.5 ମିଲିୟନ୍ କିଲୋମିଟର ଦୂରକୁ ଏକ ଉପଗ୍ରହ ଯାତ୍ରା କରିବ । L1 ବା ଲାଗ୍ରାଞ୍ଜ ବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଏପରି ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଯେଉଁଠାରେ ଉଭୟର ଆକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ସମାନ ରହିଥାଏ । ଭାରତୀୟ ମହାକାଶଚାରୀମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନ ପୃଥିବୀ କକ୍ଷପଥରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଗଗନଯାନ ମିଶନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି।

ଆଲେଖ୍ୟ : କେ ଭି ଭେଙ୍କଟସୁବ୍ରମଣ୍ୟନ୍, ବିଜ୍ଞାନ ସାମ୍ବାଦିକ