ନେପାଳରେ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା

ନେପାଳ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେ.ପି ଶର୍ମା ଓଲି ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ସଂସଦ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ସୁପାରିଶ କରି ହିମାଳୟ ଦେଶକୁ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ଭିତରକୁ ଠେଲି ଦେଇଛି। ଦଳର କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ତଥା ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପୁଷ୍ପ କମଲ ଦହଲଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚାଲିଥିବା ଶାସକ ନେପାଳ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟିରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେଉଥିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ସ୍ଵାଧୀନତା, ଭୁଲ ଶାସନ, ଗୁରୁତର କୋଭିଡ -19 ପରିସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା କରିବାରେ ସମର୍ଥ ନହେବା ଅଭିଯୋଗରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ଦାବି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ କ୍ୟାବିନେଟର ଜରୁରୀକାଳୀନ ବୈଠକ ପରେ ଶ୍ରୀ ଓଲି ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ବିଦ୍ୟା ଦେବୀ ଭଣ୍ଡାରୀଙ୍କୁ ଲୋକସଭା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ 2021 ଏପ୍ରିଲ 30 ଏବଂ 10 ମଇ ରେ ସଂସଦ ପାଇଁ ନୂତନ ନିର୍ବାଚନ କରିବାକୁ ଆହ୍ଵାନ ଦେଇଛନ୍ତି ଯାହା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ତୁରନ୍ତ ଅନୁମୋଦନ କରିଛନ୍ତି। କ୍ୟାବିନେଟ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ବିରୋଧ କରି ବିରୋଧୀ ଦହଲ ଏବଂ ମାଧବ ନେପାଳ ଦଳର ସାତ ଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଛନ୍ତି। ସଂସଦ ଭଙ୍ଗକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ଦେଶର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ତିନୋଟି ଆବେଦନ କରାଯାଇଥିଲା।

ଶ୍ରୀ ଦହଲଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରାୟ 90 ଶାସକ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ନୋ କନଫିଡେନ୍ସ ମୋସନ ଆଣିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଥିବା ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀ ଓଲି ହଠାତ୍ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦାହଲଙ୍କୁ ନୂତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲେ। ନେପାଳ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟିର ସଂସଦରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ 275 ଜଣ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି। ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପାର୍ଟି ଫୋରମ୍, 9 ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ନୀତି ନିର୍ଧାରକ, 44 ସଦସ୍ୟ ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ କମିଟି ଏବଂ 445 ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କମିଟିରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କୁ ହ୍ରାସ କରିଥିଲେ। ସେ ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ କମିଟି ବୈଠକରୁ ନିଜକୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରଖିଥିଲେ ଯାହା ତାଙ୍କ ମନମୁଖୀ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଶୃଙ୍ଖଳାଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲା। 

ଶାସକ ନେପାଳ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି, ଏନସିପି ଯାହା ମେ 2018 ରେ ନେପାଳର କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି (ୟୁନିଫାଏଡ୍ ମାର୍କ୍ସବାଦୀ ଲେନିନ୍ଷ୍ଟ, ୟୁଏମଏଲ) ର ମିଶ୍ରଣରେ ଆସିଥିଲା ​​ଏବଂ ଦହଲଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମାଓବାଦୀ ପାର୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଉଭୟ ଦଳ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି କିମ୍ବା ଗ୍ରାମ ବିକାଶ କମିଟି ସ୍ତରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରିପାରି ନାହାଁନ୍ତି। ସେମାନେ ମିଳିତ ଭାବରେ 2017 ଫେଡେରାଲ୍ ଏବଂ ପ୍ରାଦେଶିକ ନିର୍ବାଚନରେ ​​ଲଢିଥିଲେ ଏବଂ ସଂସଦରେ ଏବଂ ସାତୋଟି ପ୍ରାଦେଶିକ ନିର୍ବାଚନରେ ​​ଛଅ ଟିରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ |

2015 ରେ ନୂତନ ସମ୍ବିଧାନ ଘୋଷଣା ହେବା ପରେ 2017 ରେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟମାନେ ନେପାଳବାସୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥିରତା କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ସମୟର ଥିଲା। ସଂସଦରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଓଲିଙ୍କ ସରକାର ଆନ୍ତ ପାର୍ଟି ବିବାଦରୁ ନିରନ୍ତର ଅସୁବିଧାରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ। ଅନ୍ତତ ପକ୍ଷେ ଦୁଇଟି ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଏପ୍ରିଲ୍-ମେ 2020 ରେ ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଚଳିତ ବର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ-ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଦଳ ବିଭାଜନର ପଥରେ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ବିଦେଶୀ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖୋଲା ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଓଲିଙ୍କ ପାଇଁ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବଞ୍ଚାଇ ଦେଇଥିଲା। ଉଭୟ ଓଲି ଏବଂ ପ୍ରଚଣ୍ତ 22 ଅକ୍ଟୋବରରେ କାଠମାଣ୍ଡୁରେ ନିଜ ସମର୍ଥକଙ୍କ ପୃଥକ ସମ୍ମିଳନୀ କରିଥିଲେ ଯାହାକି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ବନ୍ଦ ଥିବା ଏନସିପିରେ ଏକ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ବିଭାଜନ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲା।

ସଂସଦକୁ ବରଖାସ୍ତ କରିବାର ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିବା ଆବେଦନଗୁଡିକ ସହିତ ଏହା କିପରି ମୁକାବିଲା କରୁଛି ତାହା ଉପରେ ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର ରହିଛି। ନେପାଳର ସମ୍ବିଧାନ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ଅସାମ୍ବିଧାନିକ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ଯେ କ୍ଷମତାରେ ଥିବା ଅଧିକାଂଶ ଦଳ ପାଇଁ ଗୃହର ବିଲୋପକୁ ସୁପାରିଶ କରିବାକୁ ସମ୍ବିଧାନରେ କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ ଯାହାର ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ବିଲୋପ ନ ହେଲେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ସ୍ଥିର ଅବଧି ରହିଛି। ଜୁନ୍ 1994 ରେ ମନମୋହନ ଆଡିକାରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ CPN (UML) ସରକାର ସଂସଦ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ। ଏହାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଦ୍ଵାରା ସଂସଦ ପୁନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।

ନେପାଳର ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ଭାରତ ନଜର ରଖିଛି। ଜିଓ-ରାଜନୈତିକ ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ସମୃଦ୍ଧତା ପାଇଁ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ସର୍ବଦା ଛିଡା ହୋଇଛି। ଭାରତ ଚାହୁଁଛି ଯେ ହିମାଳୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ତଥା ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ବିକାଶ ହେବ।

ଆଲେଖ୍ୟ: ରତନ ସାଲଦି