ଭାରତ-ଜାପାନ ଆର୍ଥିକ ଭାଗୀଦାରୀତା ସମ୍ପର୍କ ଆହୁରି ମଜବୁତ ହେଉଛି

ଭାରତ ଅନନ୍ୟ ନିବେଶ ଫୋରମର ତୃତୀୟ ସଂସ୍କରଣ ତଥା ଜାପାନ ସଂସ୍କରଣ ସମ୍ପ୍ରତ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା | କୋଭିଡ-19 ମହାମାରୀର ପ୍ରଭାବରେ ବ୍ୟବସାୟ କାରବାର ମାନ୍ଦାବସ୍ଥା ଦେଇ ଗତି କରୁଥିବା ବେଳେ ଏଥିପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରି ଭାରତ-ଜାପାନ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ନିବେଶ ସହଯୋଗକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ହେଉଛି ଏହାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ | ଭାରତର ଅର୍ଥନୈତିକ ଆଧୂନିକୀକରଣକୁ ଆଗେଇ ନେବାରେ ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଏକ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ଭାରତ ଗଠନର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ସାକାର କରିବା ଦିଗରେ ଜାପାନ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭାଗୀଦାର ରାଷ୍ଟ୍ର | ଉନ୍ନତ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଓ ଜାପାନର ସରକାରୀ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରର ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶର ସକ୍ରିୟ ବିନିଯୋଗ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ |

ଏହାର ବିଶାଳ ବଜାର ଯୋଗୁଁ ଜାପାନ କମ୍ପାନୀ ଗୁଡିକ ଲାଗି ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ଭାରତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳୀ ପାଲଟିଛି | ଜାପାନ ବ୍ୟାଙ୍କ ଫର ଇଣ୍ଟରନେସନାଲ କୋଅପରେସନ (ଜେବିଆଇସି) ଦ୍ଵାରା କରାଯାଇଥିବା ଜାପାନର ନିର୍ମାଣକାରୀ କମ୍ପାନୀ ଗୁଡିକ ଦ୍ଵାରା ବିଦେଶୀ ବ୍ୟବସାୟ କାରବାରକୁ ନେଇ ସର୍ଭେ ରିପୋର୍ଟରେ ଭାରତ ଚୀନକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଶୀର୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିବା ବିଷୟ ଦର୍ଶାଯାଇଛି | 2000 ରୁ 2020 ମଧ୍ୟରେ 33.5 ବିଲିଅନ ଡଲାରର ଏଫଡ଼ିଆଇ ନିବେଶ ସହିତ ଜାପାନ ହେଉଛି ଭାରତର ଚତୁର୍ଥ ବୃହତ୍ତମ ନିବେଶକ ରାଷ୍ଟ୍ର | ଏହି ସମୟରେ ଭାରତର ମୋଟ ଏଫଡ଼ିଆଇ ନିବେଶର 7 ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ନିବେଶ ଜାପାନରୁ ହୋଇଛି |

ଭାରତରେ ଜାପାନର ପ୍ରାୟ 1441 ଟି କମ୍ପାନୀ ରହିଛି | ଘରୋଇ ତଥା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଅଟୋମୋବାଇଲ ଲିଥିୟମ-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ ପ୍ୟାକ ପାଇଁ ସୁଜୁକି-ତୋଷିବା-ଡେନସୋ ସହ ମିଳିତ ଉଦ୍ୟମରେ ‘ମେକ ଇନ ଇଣ୍ଡିଆ’ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜାପାନ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି ଏବଂ ମେଡ-ଇନ-ଇଣ୍ଡିଆ ସୁଜୁକି ‘ବାଲେନୋ’ କାର ଗୁଡିକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରକୁ ରପ୍ତାନି କରାଯାଇଛି |

ଜାପାନୀ କାରବାରକୁ ଆଗେଇନେବା ଲାଗି ବହିଶୁଳ୍କ, ଗୁଣବତ୍ତା, ରପ୍ତାନି ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ସମେତ ଭାରତରେ ନିବେଶକ ମାନେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଚାଲେଞ୍ଜ ଗୁଡିକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ଏହାର ମୁକାବିଲା ଲାଗି ଏକ ଆନ୍ତଃ–ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ତରୀୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ କରାଯାଇଛି | ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଶିଳ୍ପ, ଅର୍ଥ, ରେଳବାଇ ଏବଂ ସଡକ ଓ ଭୁପୃଷ୍ଠ ପରିବହନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ | ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ ଚାରୋଟିରୁ ଅଧିକଟି ଅଧିବେଶନରେ ଜାପାନର ପ୍ରାୟ 50ଟି କମ୍ପାନୀ ସହ ବୈଠକ କରିବା ଲାଗି ସ୍ଥିରିକୃତ୍ୟ ହୋଇଛି | ଏହି କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତୋଟି ଭାରତରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିସାରିଛନ୍ତି | ଜାପାନ ପକ୍ଷରୁ ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ 200 ନିବେଶ ଯୋଜନା ରହିଥିବାର ଖବର ମିଳିଛି | ଇତିମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବସାୟ ସୁଗମତାରେ ସୁଧାର ଆଣିବା ଲାଗି 2021 ସୁଦ୍ଧା ଏକ ପ୍ୟାନ ଇଣ୍ଡିଆ ନିବେଶ ମଞ୍ଜୁରୀ ସେଲ ଆରମ୍ଭ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି |

ପୁଞ୍ଜିନିବେଶକୁ ସୁଗମ କରିବାରେ ସହାୟତା କରିବାକୁ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟୋଗ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଓ ଜାପାନର ଅର୍ଥନୀତି, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟୋଗ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (ଏମଇଟିଆଇ) ମଧ୍ୟରେ ଡିସେମ୍ବର 2019ରେ ଭାରତ ଜାପାନ ଉଦ୍ୟୋଗ ପ୍ରତିଯୋଗୀତାମୂଳକ ଭାଗୀଦାରୀତା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା | ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ କରିବା, ଏଫଡ଼ିଆଇକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରିବା ଲାଗି ଉଦ୍ୟୋଗ କ୍ଷେତ୍ର ଗୁଡିକର ସଠିକ ଭାବେ ନିୟୋଜିତ କରି ଭାରତର ଉଦ୍ୟୋଗ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା ବୃଦ୍ଧି ଦିଗରେ ମିଳିମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ହେଉଛି ଏହାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ | ଜାପାନୀ ବ୍ୟବସାୟ କାରବାରରେ ଭାରତ-ପ୍ରବେଶ ଯୋଜନାର ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଲାଗି ଜାପାନ ପ୍ଲସ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସବୁ ସାମଗ୍ରୀ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ଏକ ୱାନ-ଷ୍ଟପ ଦୋକାନ |

ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶ ଲାଗି ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରୁଥିବା ଜାପାନ ଉଦ୍ୟୋଗିକ ଟାଉନସିପ (ଜେଆଇଟି) ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରଠୁ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରଗତି ହୋଇଛି | ଜାପାନ ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ଦେଶ ଯାହାର ଭାରତରେ ବର୍ତ୍ତମାନ 12ଟି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଦେଶ-କେନ୍ଦ୍ରିତ ଉଦ୍ୟୋଗ ଟାଉନସିପ ଅଛି | ଏଥିସହିତ ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରିବା ଲାଗି ଆସାମରେ 13ତମ ଜେଆଇଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲାଗି ଯୋଜନା କରାଯାଉଛି | ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ କହିବାକୁ ଗଲେ ଷ୍ଟାର୍ଟ ଅପ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟବଧାନକୁ ସଂଯୋଗ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁରେ ଭାରତ-ଜାପାନ ଷ୍ଟାର୍ଟ ଅପର ପେଣ୍ଠସ୍ଥଳୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ଯାହାକି ଉଭୟ ଦେଶର ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଷ୍ଟାର୍ଟ ଅପ ଏବଂ କମ୍ପାନୀ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ସଂପର୍କକୁ ଯୋଡିଥାଏ ଓ ବଜାର ଏବଂ ନିବେଶକାରୀଙ୍କ ସହ ସହଯୋଗକୁ ସୁଗମ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ |

ଇତିମଧ୍ୟରେ 2019ରେ ଭାରତ ପ୍ରତିକୂଳ ବାଣିଜ୍ୟ ସନ୍ତୁଳନକୁ ନେଇ ଉଦବେଗ ପ୍ରକଟ କରିଥିଲା ଓ ଭାରତର ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ପାଇଁ ବଜାର ସୁଗମ ହୋଇନଥିବାରୁ ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଭାଗୀଦାରୀତା ରାଜିନାମାର ସମୀକ୍ଷା କରିବାକୁ କହିଥିଲା | ଭାରତ ନୀତିରେ ସନ୍ତୁଳିତ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇଥାଏ | 2018-19 ରେ ଭାରତ-ଜାପାନ ମଧ୍ୟରେ 17.63 ବିଲିଅନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ଦ୍ଵିପକ୍ଷୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ହୋଇଥିଲା | ଏହି ସମୟରେ ଜାପାନରୁ ଭାରତକୁ 12.77 ବିଲିଅନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ରପ୍ତାନି ହୋଇଥିବା ବେଳେ 4.86 ବିଲିଅନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ଆମଦାନୀ ହୋଇଥିଲା |

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଓ ତାଙ୍କ ଜାପାନ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଶିଞ୍ଜୋ ଆବେ ଏକ ଉଚ୍ଚ କ୍ଷମତାପର୍ଣ୍ଣ କୂଟନୈତିକ ଯୁଗର ଅୟମାରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି | ‘ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରତ ଏବଂ ଜାପାନ କେବଳ ଆମର ଦୁଇ ଦେଶକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବେ ତାହା ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ଏସିଆ ଏବଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵକୁ ସ୍ଥିରତା ପ୍ରଦାନ କରିବ” ବୋଲି ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଦୃଢୋକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି | ଏକ ବଳିଷ୍ଠ ଅର୍ଥନୈତିକ ଯୋଗଦାନ ହେଉଛି ଭାରତ-ଜାପାନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରଣନୀତିକ ଓ ବୈଶ୍ଵିକ ଭାଗୀଦାରୀତାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭ | ଉଭୟଦେଶର ଜନସଂଖ୍ୟା ପରିଦୃଶ୍ୟରେ , ଜାପାନର ହାର୍ଡୱେର ଏବଂ ଭାରତର ସଫ୍ଟୱେରକୁ ନେଇ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭାରତ-ଜାପାନ ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଯୋଗକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ଅପାର ସୁଯୋଗ ରହିଛି | 

ମୂଳଲେଖା : ଡଃ ତିତଲୀ ବାସୁ, ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଉପରେ ରଣନୀତିକ ବିଶ୍ଳେଷକ